سه شنبه
۴ تیر ۱۳۹۸
کد خبر : 75360
۲۰ فروردین ۱۳۹۸؛ ساعت ۹:۱۱
0 views

یادداشت/ محسن رحمانی

فناورى هسته اى؛نماد خود باورى ملی و اعتماد به جوانان

یكى از دستاوردهاى جمهورى اسلامى ایران در پى پیروزى انقلاب اسلامى در بهمن ۱۳۵۷ بدون هیچگونه تردیدى در حوزه انرژى هسته‌اى است و شاید مذاكرات هسته‌اى ایران در طول سال‌هاى اخیر و سنگ اندازى‌هایى كه بیش از پیش از سوى دشمنان نظام اسلامى علیه مردم ایران صورت مى‌گیرد، تأییدى بر همین مدعا باشد

به گزارش جویباران، بیستم فروردین ۱۳۸۵ جمهوری اسلامی ایران به فن آورى غنى‌سازى اورانیوم و راه اندازى یک زنجیره کامل غنى‌سازى در اوج تحریم‌ها و فشارها در نطنز دست یافت.انرژى هسته‌اى از عمده‌ترین مباحث علوم و تکنولوژى هسته‌اى است که نقش عمده‌اى را در تأمین انرژى کشورهاى مختلف خصوصاً کشورهاى پیشرفته دارد. اهمیت و کاربرد روزافزون انرژى و منابع مختلف تهیه آن، در حال حاضر جزء رویکردهاى اصلى دولت‌ها و یکى از مظاهر مهم زندگى جدید است.

 

امروزه بحران‌هاى سیاسى و اقتصادى و مسائلى نظیر محدودیت ذخایر فسیلى، نگرانى‌هاى زیست محیطى، ازدیاد جمعیت، رشد اقتصادى، همگى مباحث جهان شمولى هستند که با گستردگى، فکر اندیشمندان را در یافتن راهکارهاى مناسب در حل معضلات انرژى در جهان به خود مشغول داشته‌اند. به‌همین‌دلیل، تدوین یک استراتژى که مرکب از بررسى تمامى شاخصه‌هاى تأثیرگذار در انرژى و تعیین راهکارهاى مناسب جهت تمیزتر و کاراتر نمودن انرژى و الگوى بهینه مصرف آن است، در رأس برنامه‌هاى زیربنایى اکثر کشورهاى جهان قرار دارد. لذا در میان حامل‌هاى مختلف انرژى، انرژى هسته‌اى جایگاه ویژه‌اى دارد.

 

یکى از دستاوردهاى جمهورى اسلامى ایران در پى پیروزى انقلاب اسلامى در بهمن ۱۳۵۷ بدون هیچگونه تردیدى در حوزه انرژى هسته‌اى است و شاید مذاکرات هسته‌اى ایران در طول سال‌هاى اخیر و سنگ اندازى‌هایى که بیش از پیش از سوى دشمنان نظام اسلامى علیه مردم ایران صورت مى‌گیرد، تأییدى بر همین مدعا باشد.

 

* غرب؛مشوق ومانع اصلى دست یابى ایران به انرژى هسته‌اى !

تلاش ایران براى دست یابى به فناورى هسته‌اى به سال‌هاى دهه ۵۰ میلادى باز مى‌گردد. زمانى که محمدرضا پهلوى به تشویق آمریکایى‌ها به‌دنبال دست یابى به انرژى هسته‌اى بود. در سال ۱۹۵۸ (۱۳۳۶) ایران به عضویت آژانس بین‌المللى انرژى اتمى (I.A.E.A) درآمد و درسال ۱۹۶۸ (۱۳۴۶) پیمان عدم تکثیر سلاح‌هاى هسته‌اى ( N.P.T) را پذیرفت و در سال ۱۹۷۰ (۱۳۴۸) آن‌را در مجلس شوراى ملى به تصویب رساند.

 

یک سال پس از آن‌که ایران ان پى تى را پذیرفت، آمریکا اولین رآکتور تحقیقاتى ۵ مگاواتى آب سبک را به ایران فروخت و این رآکتور که اکنون با نام رآکتور تحقیقاتى تهران مشهور است، در دانشگاه تهران نصب و راه اندازى شد. این رآکتور از اورانیوم غنى شده با خلوص ۹۳ درصد استفاده مى‌کرد و آمریکا پیش از وقوع انقلاب اسلامى، حدود ۵ کیلوگرم سوخت اورانیوم غنى شده سطح بالا به ایران داد که تحت نظارت و تدابیر حفاظتى آژانس بین‌المللى انرژى اتمى در انبار سوخت مصرف شده در محل رآکتور تهران نگهدارى مى‌شود و تا امروز مرتباً تحت بازرسى رسمى و غیر رسمى کارشناسان و بازرسان آژانس بین‌المللى انرژى اتمى قرار دارد.

 

در سال ۱۹۷۴ (۱۳۵۲) ایران قراردادى با بنیاد پژوهشى استنفورد آمریکا منعقد کرد که بر اساس نتیجه مطالعه ۲۰ جلدى ارائه شده پیشرفت صنعتى ایران تولید ۲۰ هزار مگاوات برق تا سال ۱۹۹۵ (۱۳۷۳) از طریق تأسیس نیروگاه هاى هسته‌اى در ایران را ضرورى دانست. بر همین اساس نیز در اوایل دهه پنجاه، قرارداد احداث دو رآکتور آب سبک ۱۳۰۰ مگاواتى، براى نصب در بوشهر با شرکت آلمانى زیمنس منعقد شد. هم‌چنین در ادامه نیز قرارداد چرخه سوخت هسته‌اى ده ساله قابل تمدید با آمریکا در سال ۱۹۷۴ (۱۳۵۲)، آلمان غربى در سال ۱۹۷۶ (۱۳۵۴) و فرانسه در سال ۱۹۷۷ (۱۳۵۵) منعقد شد. ایران هم‌چنین در سال ۱۹۷۴، طبق معاهده N.P.Tقرارداد دوجانبه (پادمان) و نظارت آژانس را منعقد کرد و پذیرفت که طبق قرارداد پادمان جامع، امکان بازرسى را به بازرسان آژانس بدهد.

 

*اتکا به داخل و دستیابی به دانش صلح‌آمیز هسته اى‌

 

قبل از پیروزى انقلاب اسلامى با وجود آن‌که اجراى قراردادهاى مذکور تا حدودى آغاز و ساخت نیروگاه در بوشهر نیز تا مراحلى پیشرفت کرده بود، اما با پیروزى انقلاب تقریبا تمام قراردادهاى مذکور از سوى کشورهاى غربى نادیده گرفته شد و آن‌ها به هیچ یک از تعهدات خود عمل نکردند. با وجود فشارهاى موجود تلاش ایران براى دست یابى به انرژى هسته‌اى متوقف نشد. ایران از سال ۱۳۶۴ اکتشاف و فعالیت در منطقه ساغند یزد که از ذخایر اورانیوم مهمى (حداقل ۵ هزار تن) برخوردار است آغاز و در سال ۱۳۶۵ اعلام کرد، در استان یزد طرح‌هایى دارد تا مواد مورد نیاز براى فعالیت‌هاى هسته‌اى را تهیه کند. تجهیزات مزبور در استان یزد تا سال ۱۳۶۷ تحت ساخت قرار داشتند. گزارشاتى که در این زمان توسط آژانس بین‌المللى انرژى هسته‌تهیه شد، نشان مى‌دهد که ایران حداقل ۲۰۰ دانشمند و دو هزار نیروى انسانى شاغل در زمینه تحقیقات هسته‌اى داشته است.

 

در این‌راستا، جمهورى اسلامى براى دستیابى به فن آورى چرخه سوخت هسته‌اى و غنى‌سازى اورانیوم کشورهاى مختلفى را به همکارى طلبید. (روسیه، چین، آرژانتین، کانادا، اتریش، مولداوى، اوکراین، کره شمالى، اسپانیا، جمهورى چک، آفریقاى جنوبى، پاکستان، لهستان و… ) ازجمله کشورهایى بودند که ایران به‌منظور وارد کردن فن آورى هسته‌اى و تجهیزات مورد نیاز در این خصوص، وارد گفتگو و رایزنى با آن‌ها شد و براى راه اندازى معدن ساغند از کارشناسان کشورهاى مختلفى مانند آلمان، چکسلواکى، مجارستان، روسیه استفاده شد. اما تلاش‌هاى ایران در این عرصه‌ها به نتیجه‌اى نرسید که البته این مجموعه با تلاش وپشتکار دانشمندان هسته‌اى ایران ساخته وآغاز به کارکرد. ساخت مجموعه نطنز براى ساخت ونصب سانتریفیوژهاى غنى‌سازى اورانیوم از فعالیت‌هاى این دوران ایران بود که بااطلاع آژانس انرژى هسته‌اى دنبال مى‌شد.

 

در پى طرح پرونده ایران در شوراى حکام و اولتیماتوم این شورا براى ارسال پرونده به شوراى امنیت، در ماه‌هاى پایانى سال ۲۰۰۳ میلادى وزراى خارجه ۳ کشور اروپایى (انگلیس، فرانسه و آلمان) به تهران آمدند و در سعدآباد مقرر شد که ایران فعالیت‌هاى هسته اى‌اش را معلق و پروتکل الحاقى NPT را امضا کند. با امضاء تفاهم نامه هسته‌اى سعدآباد میان ایران و سه کشور اروپایى، فعالیت‌هاى هسته‌اى ایران به‌صورت اختیارى از سوى ایران، در جهت رفع سوء تفاهمات ایجاد شده میان ایران و آژانس بین‌المللى انرژى اتمى، به حال تعلیق درآمد تا ایران در تابستان ۱۳۸۴ هجرى شمسى (۲۰۰۵ میلادى) با فک پلمپ مرکز یو. سى. اف اصفهان، فعالیت‌هاى هسته‌اى خود را از سر بگیرد.

 

این فک پلمپ آغاز جدیدى براى فعالیت‌هاى هسته‌اى ایران بود. فعالیت‌هایى که این بار تنها با تلاش دانشمندان داخلى به بار نشست. وضعیتى که غرب براى ایران ایجاد کرد باعث شد جمهورى اسلامى ایران براى اجراى استراتژى خودکفایى در علوم، فناورى و صنعت هسته‌اى یک تصمیم نهایى اتخاذ کند و تلاش براى دسترسى به انرژى صلح‌آمیز هسته‌اى را به تنهایى دنبال کرد.

 

بر این اساس در بیستم فروردین ۱۳۸۵ ایران به فن آورى غنى‌سازى اورانیوم و راه اندازى یک زنجیره کامل غنى‌سازى در نطنز دست یافت. این خبر به‌صورت عمومى اعلام شد و این روز با تصویب شوراى عالى انقلاب فرهنگى در تقویم رسمى ایران روز ملى فن آورى هسته‌اى نام گذارى شد. برنامه صلح‌آمیز هسته‌اى ایران پس از آن در چهار محور متمرکز و دستاوردهاى بسیارى را داشته است. ساخت راکتورهاى هسته اى، چرخه سوخت هسته اى، توسعه‌ى هسته‌اى در پزشکى، صنعت و کشاورزى و پسماندارى هسته‌اى و نظام ایمنى هسته‌اى چهار محور مذکور هستند.

 

کار بارگذارى سوخت نیروگاه بوشهر نیز در تاریخ ۳۱ مردادماه ۱۳۸۹ با حضور رئیس روس اتم و رئیس سازمان انرژى اتمى کشورمان انجام شد. دومین محموله سوخت نیروگاه بوشهر نیز در ۲۱ اردیبهشت ماه ۱۳۹۰ از روسیه به سمت بوشهر حمل شد. این سوخت به وزن ۳۰ تن بوده و براى فعالیت سال دوم نیروگاه بود. سرانجام در تاریخ ۱۲ شهریورماه ۱۳۹۰ نیروگاه اتمى بوشهر با بخشى از ظرفیت خود و طى مراسمى با حضور رئیس سازمان انرژى اتمى کشورمان، رئیس روس اتم و وزیر انرژى روسیه به شبکه برق سراسرى کشور متصل شد. ازاین‌رو، کشورمان سى و یکمین کشور دنیا است که به تولید برق هسته‌اى مى‌پردازد.

جمهورى اسلامى ایران در کنار برنامه‌ریزى عملیاتى براى ایجاد نیروگاه و تولید سوخت هسته اى، با ایجاد مراکز و آزمایشگاه‌هاى مختلف تحقیقاتى، تولیدى و خدماتى در استفاده‌ى صلح‌آمیز از انرژى هسته‌اى در حوزه‌هاى مختلف اهتمام کامل ورزیده است. بخشى از مهم‌ترین فعالیت‌هاى سازمان انرژى اتمى در این حوزه‌ها تولید رادیوایزوتوپ‌هاى مختلف؛ تولید رادیوداروهاى مختلف؛ تولید انواع کیت‌هاى رادیودارویى؛ تولیدگندم موتانت وغیرموتانت، جو موتانت و غیرموتانت و پنبه‌ى موتانت؛ اصلاح گونه‌هاى کشاورزى با استفاده از روش‌هاى هسته؛ پرتودهى براى جلوگیرى از ضایعات کشاورزى؛ انجام پژوهش جهت تهیه‌ى واکسن دامى با استفاده از روش‌هاى هسته‌اى؛ تولید نوارها و غلاف‌هاى پلیمرى قابل انقباض حرارتى، تولید سیستم شمارش هسته‌اى با آشکارساز گایگر؛ تولید مولد پالس هسته‌اى؛ تولید دزیمتر جیبى و دزیمتر دیجیتال دستى؛ استریلیزاسیون محصولات بهداشتى؛ تولید انواع لیزرهاى مورد نیاز؛ نشت یابى در لوله‌هاى انتقال نفت با استفاده از تکنیک کاربرد ردیاب‌هاى پرتوزا؛ طراحى و ساخت لامپ‌هاى نورى (بتالایت) براى کاربردهاى مختلف؛ طراحى و ساخت سیستم هسته‌اى براى اندازه‌گیرى خاکستر زغال سنگ جهت نشان دادن میزان مصرف ذغال سنگ در صنایع کشور است.

در این مسیر اقدامات گسترده بسیار زیاد دیگرى نیز از سوى جمهورى اسلامى ایران صورت گرفت. البته گذران چنین روندى در طول این سال‌ها هزینه‌هاى سنگینى را براى جمهورى اسلامى ایران به همراه داشته است. ترور دانشمندان هسته‌اى ایران و هم‌چنین تخریب و کارشکنى‌ها در روند فعالیت‌هاى هسته‌اى ایران و مهم‌تر از آن اعمال تحریم‌هاى هر روزه از سوى آمریکا و کشورهاى غربى از مهم‌ترین آن‌ها بوده است. اما صرف همین هزینه‌هاى سنگین عزم و اراده ایرانیان براى پافشارى بر حقوق قانونى شان را تقویت کرد و به نمادى از توانمندى و خودباورى دانشمندان کشورمان تبدیل شد وکارآمدى نظام اسلامى را در این عرصه اثبات کرد.

 

* دور جدید مذاکرات هسته‌اى وبرجام‌

دور جدید مذاکرات بعد از روى کار آمدن دولت یازدهم آغاز شد. جمهورى اسلامى ایران در این مذاکرات، علاوه بر هدف کلانِ حفظ حقوق هسته‌اى و حق غنى‌سازى در رأس آن، به‌دنبال رسیدن به اهدافى بود که رسیدن به آن‌ها در بستر مذاکرات میسر مى‌شد. از منظر جمهورى اسلامى، سه هدف عمده عبارت بودند از:

الف. لغو تحریم‌هاى ظالمانه‌

ب. شکست فضاسازى دشمن در سطح افکار عمومى دنیا

ج. آشکارتر شدن ماهیت استکبارى آمریکا

رهبر معظم انقلاب اسلامى در این مذاکرات به «دیپلماسى» در معناى درست خود که به نتایج عادلانه و منصفانه منجر شود معتقد بوده و این موضوع را از سالیان پیش به‌صراحت اعلام کرده بودند. در این نگاه، به خدمت گرفتن دیپلماسى در جهت «اهداف کلان» و براى از بین بردن موانع و حربه‌هاى دشمن بدون عدول از اصول و منافع ملى امرى مثبت است. ایشان در این زمینه مى‌فرمایند: «ما از اول هم اهل تعامل با دنیا بودیم؛ منتها در تعامل، طرف مقابل را باید شناخت؛ شگردهاى او را باید دانست؛ هدف‌هاى اساسى و کلان را باید مدّ نظر داشت. ممکن است دشمنى سر راه شما را بگیرد، بگوید از اینجا نباید جلو بروید. سازش با او به این صورت نیست که شما قبول کنید، برگردید؛ هنر این است که شما کارى کنید که راهتان را ادامه دهید، او هم مانع کار شما نشود؛ والّا اگر چنان‌چه توافق و تفاهم به این معنا بود که او بگوید شما باید از این‌راه برگردید، شما هم بگوئید خیلى خوب، این‌که خسارت است.» (۳۰/۴/۹۲)

 

از همین منظر منطقِ مجوز رهبر انقلاب به هیأت مذاکره‌کننده براى مذاکره پیرامون موضوع هسته‌اى با آمریکایى‌ها در چارچوب اهداف کلان و براى تأمین منافع ملت روشن مى‌گردد: «با وجود این‌که من خوش‌بین نبودم به مذاکره با آمریکا، با این مذاکرات موردى، مخالفت نکردم، موافقت کردم؛ از مذاکره‌کنندگان هم با همه وجود حمایت کردم… اگر کسى بگوید که ما مثلاً با توافق یا با رسیدن به یک نقطه مخالفیم، نه، خلاف حق و خلاف واقع گفته است. اگر یک توافقى انجام بگیرد که این توافق توافقى باشد که منافع ملّت را، منافع کشور را تأمین بکند، بنده کاملاً با آن موافقت خواهم کرد.» (۲۰/۱/۹۴)

 

 

روند مذاکرات اگرچه با فراز ونشیب زیادى همراه بود اما برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، در تاریخ سه‌شنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۴ برابر با ۱۴ژوئیه ۲۰۱۵ میان ایران و کشورهاى گروه ۱+۵ (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، انگلیس و آلمان) بعد از ۲۰ ماه مذاکره امضاء شد. بر اساس متن توافق برجام، ایران تائید مى‌کند که هیچگاه و تحت هیچ شرایطى در پى سلاح‌هاى هسته اى، تولید و یا به دست آوردن آن‌ها نخواهد بود. ایران ذخایر غنى‌سازى متوسط خود را پاکسازى، ذخیره‌سازى اورانیوم با غناى کم را تا ۹۸ درصد قطع و هم‌چنین تعداد سانتریفیوژهاى خود را تا حدود دو سوم به مدت حداقل ۱۵ سال کاهش خواهد داد. هم‌چنین بر اساس برجام، ایران غنى‌سازى بیش از ۶۷، ۳ درصد را متوقف کرده و هیچ تأسیسات غنى‌سازى جدید و یا رآکتور آب سنگین نخواهد ساخت. علاوه بر محدودیت‌هایى در بخش‌هاى فنى و هسته‌اى تاسیسات هسته‌اى کشورمان، به‌منظور بررسى، نظارت و تأیید اعمال این محدودیت‌ها از سوى ایران، آژانس بین‌المللى انرژى اتمى به تمامى تاسیسات هسته‌اى کشورمان دسترسى منظم خواهد داشت. بر اساس برجام و در ازاى اجراى تمامى این تعهدات، ایران از ذیل تحریم‌هاى شوراى امنیت سازمان ملل، اتحادیه اروپا و آمریکا خارج خواهد شد.

 

برجام باید موجب لغو جامع کلیه تحریم‌هاى شوراى امنیت سازمان ملل متحد و هم‌چنین تحریم‌هاى چندجانبه و ملى مرتبط با برنامه هسته‌اى ایران و نیز شامل گام‌هایى براى ایجاد دسترسى در حوزه‌هاى تجارت، فناورى، مالى، و انرژى مى‌شد، که نشد.

توافق برجام که سرانجام ناموفق آن به‌ویژه بعد از خروج یک جانبه آمریکا از آن وعدم پایبندى اروپایى‌ها به تعهدات خود، با توجه به سابقه بدعهدى‌هاى دشمن قابل پیش‌بینى بود، تجربه‌اى براى مسؤولان نظام اسلامى محسوب‌ شود که باید از آن درس و عبرت گرفت. درس‌ها و عبرت‌هایى که به‌ویژه براى حامیان مذاکره با دولت‌هاى سلطه‌طلب غربى، در هر زمانى مفید فایده و عبرت‌آموز است.

۱. بدعهدى و آشکار شدن چهره واقعى دشمن‌

۲. تقویت اندیشه بنیادین بى‌اعتمادى به دشمن‌

۳. عدم انعطاف در مقابل دشمن‌

۴. ایستادگى در مقابل دشمن، تنها راه دستیابى به اهداف متعالى‌

۵. اتکا به توان و نیروى داخلى کشور به جاى شرطى‌سازى کشور نسبت به نتایج توافقات این‌گونه‌

۶. اقتصاد مقاومتى؛ راهبرد حل مشکلات اقتصادى کشور

۷. ایمان به سنت قطعى الهى‌

رهبر معظم انقلاب در آغاز سال ۱۳۹۸ در جمع مجاوران وزائران حرم رضوى با اشاره به بدعهدى غربى‌ها در مواجهه با ایران یادآور شدند: غربى‌ها با ما همیشه همین‌جور رفتار کرده‌اند؛ نمى‌توانیم به آن‌ها هیچ امیدى داشته باشیم. در همین قضیّه‌ى اخیر، در قضیّه‌ى برجام، وظیفه‌ى اروپایى‌ها چه بود؟ خب یک قرارداد هفت‌جانبه‌اى بسته شده بود – شش کشور و ایران این طرف؛ هفت کشور- یک طرف که آمریکا است خارج شد؛ وظیفه‌ى طرف‌هاى دیگر چه بود؟ وظیفه‌ى اروپایى‌ها این بود که مى‌ایستادند در مقابل آمریکا، مى‌گفتند ما به تعهّد خودمان پایبندیم؛ تعهّد آن‌ها این بود که تحریم‌ها به‌طور کلّى برداشته بشود؛ باید محکم مى‌ایستادند، [امّا] با بهانه‌هاى مختلف نَایستادند. علاوه بر این‌که در مقابل آمریکا نَایستادند، خودشان هم در عین این‌که مدام به ما تأکید کردند و مى‌کنند که «نبادا از برجام خارج بشوید»، عملاً از برجام خارج شده‌اند؛ یعنى حتّى تحریم‌هاى جدیدى را علیه ایران به‌وجود آورده‌اند. این رفتار اروپایى‌ها است؛ از این‌ها مى‌شود توقّع داشت؟ این کانال مالى‌اى هم که اخیراً مدام گفته مى‌شود یک کانال مالى درست کرده‌اند، این به شوخى شبیه‌تر است؛ البتّه شوخى تلخى است. این هیچ معنى‌اى ندارد؛ آن‌چیزى که وظیفه‌ى آن‌ها است با آنچه آن‌ها دارند مطرح مى‌کنند زمین تا آسمان فرق مى‌کند. در آخرین مسأله‌ى بین‌المللى ما، باز اروپایى‌ها مثل گذشته از پشت خنجر زدند، به ما خیانت کردند. از این‌ها توقّع نمى‌شود داشت؛ هیچ توقّعى نمى‌شود داشت.

 

روز ملى فناورى هسته‌اى از آن رو در تقویم جمهورى اسلامى آمده است که بدانیم چه مسیر پر فراز و نشیبى را در طول این ۴۰ سال براى دستیابى به این فناورى مدرن طى کرده‌ایم و براى دستیابى آن دانشمندان هسته‌اى ما چه مرارت‌هایى را کشیده‌اند و فراموش نکنیم که در این‌راه، دانشمندان شهید بزرگى همچون شهریارى، علیمحمدى، احمدى روشن و رضایى نژاد را تقدیم کرده‌ایم.



تگ:


نظر شما:

1- گزینه های ستاره دار الزامی می باشند.
2- ایمیل شما نمایش داده نمی شود.
3- لطفا جهت دریافت پاسخ نظر خود حتما ایمیل خود را بصورت صحیح وارد نمائید.
4- لطفا نظر خود را به صورت فارسي تايپ نماييد.
5- نظري که حاوي هر گونه توهين باشد، انتشار داده نمي‌شود.
نام *
ایمیل *

اخرین اخبار